Dwóch właścicieli dostaje oferty na swoje firmy i obie brzmią tak samo: pięciokrotność EBITDA. W dniu zamknięcia transakcji jeden z nich ma na koncie całą cenę, a drugi niecałe dwie trzecie, bo reszta zależy od upływu czasu i od wyników firmy, którą już nie zarządza. Mnożnik był ten sam, wypłata nie.
Raporty rynkowe, także te opisane w artykule Mnożniki EBITDA w transakcjach w CEE, mówią o nagłówku transakcji, czyli o mnożniku, przy którym strony doszły do porozumienia. To, ile pieniędzy i kiedy trafiło do sprzedającego, zależało już od struktury, której żadne zestawienie nie pokazuje. Ten artykuł prowadzi od mnożnika do konta w trzech krokach i pokazuje na przykładzie liczbowym, jak duże mogą być różnice. Przykład jest ilustracją arytmetyczną, a nie wskazówką, jaka cena za firmę jest realna w Twoim przypadku.
Krok pierwszy: od EBITDA do wartości przedsiębiorstwa
Punktem wyjścia jest EBITDA po normalizacji, czyli taka, którą nabywca uzna za odzwierciedlenie tego, co firma zarabia niezależnie od specyfiki obecnego właściciela, jak opisujemy w artykule 6x EBITDA – ale jakiej EBITDY?. Pomnożona przez mnożnik daje wartość przedsiębiorstwa (EV), czyli wartość biznesu operacyjnego tak, jakby firma nie miała ani długu, ani gotówki. W naszym przykładzie EBITDA wynosi 4,0 mln zł, a mnożnik 5,0x, więc EV to 20,0 mln zł. Obie oferty zaczynają się w tym samym miejscu.
Krok drugi: od wartości przedsiębiorstwa do ceny za udziały
EV nie jest ceną, którą dostaje sprzedający. Cena za udziały powstaje po odjęciu długu i dodaniu gotówki, a w rozliczeniu pojawia się jeszcze korekta o kapitał obrotowy netto, jeśli w dniu transakcji odbiega on od poziomu uznanego za normalny. Szczegółowo opisują to artykuły Enterprise Value a cena za firmę i Kapitał obrotowy netto. W przykładzie firma ma 4,0 mln zł kredytu i 1,0 mln zł gotówki, więc dług netto wynosi 3,0 mln zł, a cena za udziały 17,0 mln zł. Kapitał obrotowy zakładamy na normalnym poziomie. Przy formule cash free, debt free rachunek jest ten sam: sprzedający nie musi przed transakcją wypłacać gotówki ani spłacać kredytów, ponieważ cena jest o te pozycje odpowiednio korygowana.
Krok trzeci: od ceny za udziały do wypłaty
Tu oferty zaczynają się różnić. Cenę za udziały można zapłacić w całości w dniu zamknięcia albo podzielić na części: wypłacaną później i uzależnioną od przyszłych wyników. Do mechanizmów, które to umożliwiają, należą odroczenie płatności, zatrzymanie części ceny jako zabezpieczenia roszczeń z tytułu oświadczeń i gwarancji oraz earn-out. Poniżej dwie oferty na tę samą firmę, z tym samym mnożnikiem.
| Pozycja (mln zł) | Oferta A | Oferta B |
|---|---|---|
| EBITDA po normalizacji | 4,0 | 4,0 |
| Mnożnik | 5,0x | 5,0x |
| Wartość przedsiębiorstwa (EV) | 20,0 | 20,0 |
| Dług netto (kredyt 4,0 minus gotówka 1,0) | −3,0 | −3,0 |
| Cena za udziały | 17,0 | 17,0 |
| Wypłata w dniu zamknięcia | 17,0 | 11,0 |
| Płatność odroczona o 12 miesięcy | 0,0 | 3,0 |
| Płatność warunkowa (earn-out) | 0,0 | 3,0 |
W obu ofertach cena za udziały wynosi 17,0 mln zł, a mnożnik 5,0x. W ofercie A cała cena trafia do sprzedającego w dniu zamknięcia. W ofercie B w tym dniu trafia 11,0 mln zł, kolejne 3,0 mln zł po roku, o ile nie pojawią się roszczenia, a ostatnie 3,0 mln zł zależy od wyników firmy w następnych latach.
Różnicę widać jeszcze wyraźniej, gdy earn-out się nie wypłaci. Sprzedający w ofercie B dostanie wtedy za udziały 14,0 mln zł, co po doliczeniu długu netto 3,0 mln zł daje 17,0 mln zł za całe przedsiębiorstwo. Podzielone przez EBITDA 4,0 mln zł daje to 4,25x, a nie obiecane 5,0x. Dochodzi do tego czas, bo pieniądze wypłacone za rok lub dwa są dla sprzedającego warte mniej niż te same pieniądze dziś, a do tego momentu zależą od decyzji nabywcy, na które sprzedający zwykle nie ma wpływu.
Co z tego wynika przy porównywaniu ofert
Porównywanie ofert wyłącznie po mnożniku jest najpewniejszym sposobem na wybór gorszej. Przy każdej ofercie warto zadać cztery pytania.
- Od jakiej EBITDA liczony jest mnożnik i czy nabywca uznał normalizację, którą przedstawił sprzedający.
- Jak zdefiniowano dług netto i jaki poziom kapitału obrotowego uznano za normalny.
- Jaka część ceny trafi na konto w dniu zamknięcia transakcji, a jaka później.
- Od czego zależy płatność odroczona i warunkowa oraz kto decyduje o tym, jak mierzy się wyniki.
Oferta o niższym mnożniku, ale w całości płatna przy zamknięciu, bywa warta więcej niż oferta o wyższym mnożniku z dużą częścią warunkową. Bywa też odwrotnie, gdy część warunkowa opiera się na wskaźniku jasno zdefiniowanym i trudnym do zmanipulowania, na przykład na przychodach, a zapisy chronią sprzedającego przed decyzjami nabywcy, które obniżają wynik. Rozmowę o mnożniku warto więc w pewnym momencie zamienić na rozmowę o tym, ile pieniędzy trafi na konto, kiedy i przy jakich warunkach. Najlepszą pozycję do takich rozmów daje sytuacja, w której o firmę rywalizuje kilku nabywców, o czym piszemy w artykule o konkurencji wśród nabywców.
Mnożnik, który obie oferty przyjmują za punkt wyjścia, ma swoje źródło w czynnikach opisanych w artykule Od czego zależy mnożnik EBITDA.
Najczęściej zadawane pytania
Nie. Mnożnik daje wartość przedsiębiorstwa (EV). Do właściciela trafia cena za udziały, czyli EV skorygowana o dług, gotówkę i kapitał obrotowy, a jej część może być wypłacona z opóźnieniem albo warunkowo.
Bo mnożnik opisuje tylko nagłówek oferty. O tym, ile i kiedy zapłaci nabywca, decydują definicja EBITDA, rozliczenie długu i kapitału obrotowego oraz struktura płatności: odroczenie, zatrzymanie części ceny i earn-out.
Warto sprowadzić je do tego, ile pieniędzy trafi do sprzedającego w dniu zamknięcia, ile później i przy jakich warunkach, a nie do samego mnożnika. Trzeba uwzględnić także czas oraz ryzyko, że warunkowa część ceny się nie wypłaci.